Akut Batının Anatomisi
Karın, vücudun en büyük boşluğudur. Diafram ile göğüs boşluğundan, pelvik giriş ile pelvisten ayrılır. Anterior abdominal duvar ile spinal kordun lumbal omurları, ön ve arka sınırlarını oluşturur. Bu boşluk içerisinde gastrointestinal organlar ve genito-üriner organların bir kısmı bulunmaktadır. Karnın ön yüzeyi 4 kadrana bölünerek incelenmelidir. Karın, ksifoid çıkıntının alt ucundan simpifiz pubis’e, verikal ve umblikal’den geçen doğrusal bir hayali çizgi ile 4 kadrana bölünür.
| SAĞ ÜST KADRAN
– Karaciğer – Safra kesesi – Pankreas başı – Duedonumun bir bölümü – Sağ böbrek (Retropertonal) – Ascenten, transvers, kolonun bir kısmı |
SOL ÜST KADRAN
-Dalak -Pankreas -Mide -Sol böbrek – Transvers, descenten kolonun bir kısmı |
| SAĞ ALT KADRAN
-Appendix -Ascenden kolon -İnce bağısak -Sağ over -Sağ follop tüpü |
SOL ALT KADRAN
-İnce bağırsak -Descenten kolon -Sol over -Sol follop tüpü |
Akut Batın Anatomisi
Akut Batın Nedir?
Akut batın, karın ağrısı ile karakterize, belirti ve buluguların karın bölgesinde yoğunlaştığı ve travma dışı nedenlere bağlı olarak gelişen hastalıkların tümüdür.
Akut Batın Tablosu Meydana Getiren Cerrahi Hastalıklar
Akut Apandisit
Appendisk, karın boşluğunu sağ alt tarafında bulunan ve kalın bağırsağın çakum adı verilen başlangıç bölümünün alt ucunda yer alır. Apendiskin lenf bezler, taşlaşmış dışkı parçaları v.b. sebeplerle tıkanması sonucu iç kısmının iltihaplanması olayına akut apandisit denir.
Sekonder Peritonit
Abdominal içi bir patolojiye bağlı olarak, gastrointestinal kanal veya genitoüriner organların bozulması ve mikrobiyal kirlenme nedeniyle ortaya çıkan enfeksiyondur.
İçi Boş Organ Perfosyonları
İçi boş bir organın anormal bir şekilde açılması. Tüp şeklinde uzanan organların belirli bir noktadan delinerek organın içindekilerin periton boşluğuna sızmasıdır. Perforasyona ilişkin en önemli komplikasyonu peritonitisdir.
Akut Batın Tablosu Meydana Getiren Dahili Hastalıklar
Ailevi Akdeniz Akdeniz Ateşi
Ataklar halinde karın ağrısı, ateş şikayeti ile kendini belli eden çekinik geçişli kalıtsal bir hastalıktır. Genellikle akdeniz kıyısında bulunan ülkelerde görülür.
Primer Peritonit
Bakterilerin kan yoluyla yada fallop boruları yoluyla peritona ulaşması sonucu ortaya çıkan hastalıktır.
Diyabetik ketoasidoz
Yağın enerji olarak yakılması sonucunda ortaya çıkan keton cisimleri, ilk önce kanda görülür, miktarı arttıkça idrara geçmeye başlar. Bu durum vucutdaki kimyayı bozar ve diyabetik ketoasidoza neden olur.
Akut Batın Tablosu Meydana Getiren Karın Dışı Hastalıklar
Plörazi
Akciğerleri çevresini saran zarların arasında sıvı toplanmasıyla oluşan hastalıklara denir.
Bazal Pnömoni
Akciğer dokusunun iltihaplanmasıdır. Bakteri kaynaklıdır bulaşıcı olabilir.
Testis Torsiyonu
Testisin kendi etrafında dönmesi ile damarların testisin dolaşımını sağlayamaz durumuna gelmesidir.
AKUT BATINLI HASTAYA YAKLAŞIM
Akut Batında Belirti Bulgu
Ağrı: Ağrı, akut batında hastalar için en önemli yakınma olup üç grupta incelenir.
İnflamatuar Ağrı: Ağrılı uyaran inflamasyondur. Ağrı başlar, yavaş yavaş şiddetlenir ve devam eder. Hasta ağrısını “ağrım başladı, önceden hafifti, giderek şiddetlendi, o haliyle devam ediyor“ sözleriyle tanımlar.
Kolik Ağrı: Ağrı başlar, kısa süre içerisinde şiddetlenir, sonra şiddeti azalarak kaybolur. Hasta “ağrım geliyor, şiddetleniyor, bir süre böyle devam ettikten sonra şiddeti azalarak yok oluyor” diye tanımlar.
İskemik Ağrı: Karındaki en şiddetli ağrı olup, ağrılı uyaran iskemidir. Viseral bir ağrı olmasına rağmengeniş bir alanda tüm sinir uçları uyarıldığı için şiddetli hissedilir.
Bulantı Ve Kusma: Ağrıya refleks olarak ortaya çıkar . Hastada önce ağrı daha sonrada kusma gözlemlenir.
Defans Ve Rijidite: Karın birkaç kez palpe edildiğinde, mevcut kas sertliği azalıyor veya tamamen ortadan kalkıyorsa defans, sertlik aynen devam ediyorsa rijiditedir.
Ateş Ve Terleme: hastada akut batın durumunda ateş görülüryorsa enfeksiyon(peritonit, karın içi apse v.b.) düşünülmelidir.
Kanama: hematemez, melena, hematüri, vajinal kanama şeklinde görülebilir.
Distansiyon: Karında gerginlik şişlik oluşmasıdır
Kabızlık Ve İshal: Eğer hasta gaz çıkarabildiğini ancak defekasyon yapamadığını ifade ederse kabızlık olarak yorumlanabilir.
İştahsızlık: Hastalar tarafından önemsenmeyip söylenmeme ihtimali vardır akut batın belirtisidir.
Özel Belirtiler
İliopsoas Belirtisi: Yatmakta olan hasta, bacağınıaşağı ve yukarı doğru hareket ettirir. Bu esnada muayene eden engellemeye çalışır. Eğer fleksyiyon haline ağrı oluyor veya artıyorsa iliopsas kası çevresinde iltihaplanma (apandisit) vardır.
Obturator Belirtisi : Hasta yatar pozisyonda ve ayağı tam fleksiyonda iken, ayağın dışa ve içe döndürülmesi ile ağrı uyanıyor veya artıyorsa obturator kas çevresinde (pelviste) apandisit veya divertikülit vardır.
Perküsyon Belirtisi: Sırtüstü yatan hastada, ön göğüs duvarına yumrukla hafif hafif vurulursa, meydana gelecek ağrı sağda isekaraciğer diafram arasındaki iltihaba, solda ise mide veya dalağa ait hastalıklarda görülür.
Rektal Tuşe: Rektumun dolu veya boş oluşu, parmağa kan bulaşması veya parmak mesafesinde tıkayıcı urlar tanıya yardımcı olur.
Karın Muayenesi
Akut batınlı hastaya baştan ayağa fiziksel muayene yapılmalıdır. Karın ağrılı hastanın fiziksel muayenesikarın odaklı olmalıdır. Fakat karın boşluğunun üst ve alt komşuları da dikkatlice muayene edilmelidir. Akut batınlı hastada batın muayenesi dört basamaklıdır.
İnspeksiyon (gözlem): Karın duvarı tamamen açıkta kalacak şekilde açılmalıdır. Karın duvarında asimetri, şişlik, distansiyon, renk değişikliği, kitle, ameliyat yada yara skar aranmalıdır.
Oskültasyon (dinleme): Steteskop yardımıylabağırsak seslerinin dinlenilmesidir. Baırsak seslerinin normal değeri 5-10/dk’dır. Durum çok acil değilse bağırsak sesleri, göbek çevresinde bir bölgeden, dinlenilerek not edilmelidir.
Perküsyon: Hastanın karın bölgesine uygulanan perküsyonda duyulan sesler ve hastanın hassasiyeti bize peritonit konusunda ipuçları vereciktir.
Palpasyon (el ile muayene): Soğuk olmayan ellerle ağrıya en uzak kadrandan başlayarak herbir kadranın , parmaklarınpulpa kısımları ile yapılan muayene şeklidir (resim 2). Hasta sırt üstü yatmalı ve tabanları yere basacak şekildedizlerini kıvırmalıdır, muayene sırasında hastanın yüzü gözlemlenmeli, ağrı hissedip hissetmediği tespit edilmeli.
Batın Travmaları
Batın tavmaları, genellikle göğüs travmaları ile birlikte görülür. Batın travmaları künt ve ve penetran travmaları olarak iki başlık altında incelenir.
Künt Batın Travmaları
Karın bölgesine doğrudan olan darbelerle meydana gelir. Yaralanma derecesi mesafeye ve darbenin dızıyla doğru orantılıdır. Künt travmaya bağlı olarak en çok yaralanan organ dalak, ikincisi ise karaciğerdir. Ayrıca künt travmaya bağlı olarak mesane rüptürü, bağırsak ve mide perforasyonu, abdominal aort gibi büyük damar yaranmaları da görülebilir.
Penetran Batın Travmaları
Kesici, delici alet ve ateşli silah yaralanmaları ile meydana gelir. Penetran yaralanmalar, enfeksiyon açısından risklidir. Bu yüzden yaralanmanın ne ile meydana geldiği belirlenmelidir.
Karın İçi Organ Yaralanmaları
Karaciğer Dalak Yaralanmaları
Karaciğer, karında sağ üst kadranın büyük bir bölümünü kaplayan geniş hacmi nedeniyle karın yaralanmalında büyük hasar görebilir. Kesin tanı bilgisayarlı tomografi ile konur. Kanama cerrahi müdahele ile kontrol altına alınabilir.
Pankreas Yaralanmaları
Pankreas yaralanması, künt travmaya bağlı pankreasın, omurga tarafından sıkıştırılarak ortadan ikiye ayrılması sonucu gelişir. Tedavi edilmezse pankreasın sindiri özelliği bulunan ekzorin salgılar enfeksiyona neden olabilir.
Mide Bağırsak Yaralanmaları
Mide, karın ve göğüs taravmalarında yaralanır. Ancak duvarın kalın olması, zenin vasküler yapısı midenin travmalara karşı diğer organlara kıyasla daha az yara almasına sebep olur. Mide yaralandığı zaman yaralıda kusma görülür. Kusma ile birlikte hematemez görülür.
Ürogenital Sistem Yaralanması
Böbrekler retroperitonal bölgede yer alır. Omurga ve sırt kasları tarafından iyice korunur. Lomber bölgeye gelen direkt travmalarda böbrek travmalarının da olabileceği düşünülmelidir
Batın Travmalarında Belirti Bulgu
Karın travmalarında belirti bulgu hemen ortaya çıkablceği gibi daha sonrada kendini gösterebilir .
- Bilinci açık hastada en önemli bulgu karın ağrısdır. Abdominal organ yaralanmalarında başlangıçta lokal olan ağrı, sonradan tüm karna yayılır. Genellikle sağ omuza vuran ağrı karaciğer, sol omuza vuran ağrı dalak, testise vuran ağrı duodenum yaranmasını düşündürür.
- Künt veya penetran batın travmalı yaralıda içi boş organ rüptürüne bağlı kan, safra pankreas enzimleri, idrar yada dışkı karın boşluğuna sızarak abdominal distansiyona neden olur
- Kesici ve delici alet yaralanmasına bağlı olarak karın içi organlar dışarı çıkabilir. Bu duruma eviserasyon denir.
- Bulantı kusma görülebilir.